شوق و عزم مؤكد . اراده ابتداى طريق سالكان راه طريقت است . چه اراده مقدمهء هر كارى است و مادامى كه بنده چيزى را اراده نكرده است ، انجام نمىدهد . پس نخستين پايهء سلوك طريقت ، اراده است . خواجه عبد اللّه انصارى گويد : اراده عبارت از اجابت دواعى حقيقت است از روى ميل و رغبت . « 1 » عرفا مريد را كسى مىدانند كه او را اراده نباشد و گويند تا كسى از ارادهء خود عارى نشود ، مريد نباشد . اراده مريد اين است كه از همهء علايق دنيوى و مهالك شهوانى تهى باشد . حلاج : صفت قايم به ذات قديم ، محبت قلب است . أرض و سماء : زمين و آسمان ، در عرفان ، زمين نماد جهت سفلى و عالم جسمانى و مادى است . آسمان ، نماد جهت عليا ، بالا و عالم معنوى به شمار مىرود . ارض از نظر ابن عربى عبارت است از 1 . صفات خلق در مقابل صفات حق ( سماء ) و پايين در مقابل بالا ( سماء ) و عالم فساد در مقابل عالم اصلاح ( سماء ) است . 2 . دنيايى است كه بر روى آن زندگى مىكنيم با بدن انسانى كه مخلوق اوست و آن محل ظهو روزى است . 3 . به معناى خلق است در مقابل زينت آن‌كه حق است . ارض حرم : - ارض . ازل : هميشه و هميشگى ، بىآغاز ، به معناى قدم . نامى از نامهاى خداوند . آنچه اول نيست ازل گويند . ازل آزال : امتداد ظهور معنا يا صور اسماء و صفات به اعتبار سقوط اضافات است . به نوشته لاهيجى : ازل آزال عبارت از بقاء وجود است مطلقا و آن مسبوق به عدم نيست و افتتاح آن از عدم نى « 2 » . اسرار : جمع « سرّ » به معنى چيزى كه پنهان دارند . محل آن دل است و در نزد عرفا مرتبهء ميان قلب و روح است . گويند حلاج ، اسرار الهى را فاش كرد ، عوام آن را كفر دانستند و او را شهيد كردند .

--> ( 1 ) . قشيرى ، ابو القاسم ، رساله قشيريه ، ص 93 . ( 2 ) . سجادى ، جعفر ، فرهنگ اصطلاحات عرفانى ، ص 80 .